IB Economics Command Terms

Know exactly what each question word demands from you🇻🇳 Hiểu chính xác từng từ khóa trong đề thi yêu cầu bạn làm gì

Quick Decision Guide: What Does My Question Ask?

"Explain..." → Define + Diagram + Theory + Example. No need for both sides. "Evaluate..." or "Discuss..." or "To what extent..." → Everything in "explain" PLUS arguments against + real-world examples + conclusion with judgment. "Using a diagram..." → A diagram is MANDATORY — no diagram = lost marks. "With reference to..." → You MUST mention the specific context given in the question.🇻🇳 "Explain..." → Định nghĩa + Biểu đồ + Lý thuyết + Ví dụ. Không cần cả hai phía. "Evaluate..." hoặc "Discuss..." hoặc "To what extent..." → Tất cả trong "explain" CỘNG lập luận phản đối + ví dụ thực tế + kết luận có phán xét. "Using a diagram..." → Biểu đồ là BẮT BUỘC — không có biểu đồ = mất điểm. "With reference to..." → Bạn PHẢI đề cập đến bối cảnh cụ thể được đưa ra trong câu hỏi.

1.1 Introduction to Economics

Foundations of economic thinking🇻🇳 Nền tảng tư duy kinh tế học

Scarcity, Choice & Opportunity Cost

The fundamental economic problem is scarcity — we have limited resources but unlimited wants. Every decision involves a choice, and every choice has an opportunity cost — the value of the next best alternative given up.🇻🇳 Vấn đề kinh tế cơ bản là sự khan hiếm — nguồn lực có hạn nhưng nhu cầu vô hạn. Mọi quyết định đều có chi phí cơ hội — giá trị của lựa chọn tốt nhất bị bỏ qua.

Factors of Production

Resources used to produce goods and services are grouped into four categories: Land (all natural resources — soil, water, minerals, oil), Labour (human physical and mental effort), Capital (man-made tools, machinery, factories, infrastructure), and Entrepreneurship (the risk-taking and innovation that combines the other three factors to create goods and services).🇻🇳 Các yếu tố sản xuất: Đất đai (tài nguyên thiên nhiên), Lao động (sức lực con người), Vốn (máy móc, nhà xưởng do con người tạo ra), và Doanh nhân (người chấp nhận rủi ro, kết hợp 3 yếu tố trên).

Positive vs. Normative Economics

Positive statements are fact-based and can be tested or verified. Example: "The unemployment rate in the UK is 4%." Normative statements are value judgments — opinions about what should be. Example: "The government should do more to reduce unemployment." In your IB exams, being able to distinguish between these is essential — look for words like "should", "ought to", "fair" as signals of normative statements.🇻🇳 Phát biểu thực chứng dựa trên sự thật, có thể kiểm chứng. VD: "Tỷ lệ thất nghiệp VN là 2.3%". Phát biểu chuẩn tắc là nhận định giá trị. VD: "Chính phủ nên chi nhiều hơn cho giáo dục." Tìm các từ "nên", "phải", "công bằng" → đó là normative.

Economic Systems

Free Market: Resources allocated by price mechanism (supply & demand). Minimal government. Planned Economy: Government decides what/how/for whom to produce. Mixed Economy: Combines both — most real economies are mixed.🇻🇳 Kinh tế thị trường tự do: Phân bổ qua cung-cầu. Kinh tế kế hoạch: Nhà nước quyết định sản xuất gì, như thế nào, cho ai. Kinh tế hỗn hợp: Kết hợp cả hai — hầu hết nước trên thế giới theo mô hình này.

2.1 Demand

How consumers behave in markets🇻🇳 Cách người tiêu dùng hành xử trong thị trường

The Law of Demand: As price rises, quantity demanded falls, ceteris paribus. The demand curve slopes downward due to the income effect (higher prices reduce purchasing power) and the substitution effect (consumers switch to cheaper alternatives).🇻🇳 Luật cầu: Khi giá tăng, lượng cầu giảm (các yếu tố khác không đổi). Đường cầu dốc xuống do: hiệu ứng thu nhập (giá cao hơn → sức mua giảm) và hiệu ứng thay thế (chuyển sang hàng rẻ hơn).

Movement Along vs. Shift of Demand Curve

A movement along the demand curve (contraction or extension) is caused ONLY by a change in the good's own price. A shift of the entire demand curve (increase or decrease in demand) is caused by non-price determinants — the factors listed below.🇻🇳 Di chuyển dọc đường cầu (co lại hoặc dãn ra) chỉ do thay đổi giá hàng hóa. Dịch chuyển toàn bộ đường cầu (tăng hoặc giảm cầu) do các yếu tố ngoài giá (TRIBES).

Determinants of Demand (TRIBES)

Tastes and preferences — if a product becomes trendy, demand increases. Related goods — substitutes (price of one rises → demand for other rises) and complements (price of one rises → demand for other falls). Income — for normal goods, higher income → more demand; for inferior goods, higher income → less demand. Buyer expectations — if consumers expect prices to rise, they buy more now. Economic conditions — boom → more demand, recession → less. Size of population — more people = more demand.🇻🇳 Thị hiếu — Hàng hóa liên quan (thay thế & bổ sung) — Thu nhập — Kỳ vọng người mua — Điều kiện kinh tế — Dân số

2.2 Supply

How producers behave in markets🇻🇳 Cách nhà sản xuất hành xử trong thị trường

The Law of Supply

As the price of a good rises, the quantity supplied rises, ceteris paribus. This positive relationship exists because higher prices mean higher potential profits, incentivizing producers to supply more. The supply curve slopes upward from left to right.🇻🇳 Luật cung: Khi giá hàng hóa tăng, lượng cung tăng (các yếu tố khác không đổi). Mối quan hệ thuận chiều này tồn tại vì giá cao hơn → lợi nhuận tiềm năng cao hơn → nhà sản xuất muốn cung cấp nhiều hơn.

Determinants of Supply: Costs of production, technology, government intervention (taxes/subsidies), number of firms, future price expectations, supply shocks.🇻🇳 Các yếu tố ảnh hưởng cung: Chi phí sản xuất, công nghệ, can thiệp chính phủ (thuế/trợ cấp), số lượng doanh nghiệp, kỳ vọng giá tương lai, cú sốc cung.

2.3 Market Equilibrium

Where demand meets supply🇻🇳 Nơi cung gặp cầu

If price is above equilibrium, quantity supplied exceeds quantity demanded → surplus (excess supply). Producers will lower prices to sell excess stock, moving back toward equilibrium. If price is below equilibrium, quantity demanded exceeds quantity supplied → shortage (excess demand). Producers can raise prices, moving back toward equilibrium.🇻🇳 Nếu giá trên cân bằng → lượng cung > lượng cầu → dư thừa → nhà sản xuất hạ giá. Nếu giá dưới cân bằng → lượng cầu > lượng cung → thiếu hụt → nhà sản xuất tăng giá. Thị trường tự điều chỉnh.

Changes in Equilibrium

When demand or supply shifts, equilibrium price and quantity change: Increase in demand (rightward shift) → higher equilibrium price AND higher quantity. Decrease in supply (leftward shift) → higher price BUT lower quantity. If BOTH demand and supply increase, quantity definitely rises, but the effect on price depends on which shift is larger.🇻🇳 Khi cầu hoặc cung dịch chuyển, giá và lượng cân bằng thay đổi: Cầu tăng → giá↑, lượng↑. Cung giảm → giá↑, lượng↓. Nếu CẢ HAI tăng → lượng chắc chắn tăng, nhưng giá tùy thuộc bên nào dịch nhiều hơn.

2.4 Elasticity

Measuring responsiveness🇻🇳 Đo lường mức độ phản ứng

Price Elasticity of Demand (PED)

Determinants of PED: number of substitutes (more = more elastic), necessity vs luxury (necessities are inelastic), proportion of income spent (expensive items more elastic), time period (more elastic in long run as consumers find alternatives), and habit-forming nature (addictive goods like cigarettes are inelastic).🇻🇳 Yếu tố quyết định PED: số lượng hàng thay thế (nhiều = co giãn hơn), thiết yếu vs xa xỉ (thiết yếu thì ít co giãn), tỷ trọng thu nhập (đắt thì co giãn hơn), thời gian (dài hạn co giãn hơn), tính gây nghiện (gây nghiện = ít co giãn).

Significance for firms: If demand is inelastic, raising prices increases total revenue (TR). If demand is elastic, lowering prices increases TR. This is crucial for pricing strategies and also explains tax incidence — if demand is inelastic, consumers bear more of a tax burden.🇻🇳 Ý nghĩa cho doanh nghiệp: Cầu không co giãn → tăng giá → tổng doanh thu (TR) tăng. Cầu co giãn → giảm giá → TR tăng. Rất quan trọng cho chiến lược giá. Cũng giải thích gánh nặng thuế — cầu ít co giãn → người tiêu dùng chịu phần lớn thuế.

Income Elasticity of Demand (YED)

Positive YED = normal good (demand rises with income). Negative YED = inferior good (demand falls as income rises, e.g., instant noodles). YED > 1 = luxury good. 0 < YED < 1 = necessity.🇻🇳 YED dương = hàng bình thường (thu nhập tăng → cầu tăng). YED âm = hàng thứ cấp (thu nhập tăng → cầu giảm, VD: mì gói). YED > 1 = xa xỉ. 0 < YED < 1 = thiết yếu.

Cross-Price Elasticity of Demand (XED)

Positive XED = substitutes (Coke and Pepsi — price of one rises, demand for other rises). Negative XED = complements (bread and butter — price of one rises, demand for other falls). XED close to 0 = unrelated goods.🇻🇳 XED dương = hàng thay thế (Coca và Pepsi). XED âm = hàng bổ sung (bánh mì và bơ). XED gần 0 = không liên quan.

Price Elasticity of Supply (PES)

PES is always positive. Determinants: spare capacity (more spare capacity = more elastic), availability of stocks, ease of factor substitution, time period (more elastic in the long run as firms can build new factories), and mobility of factors of production.🇻🇳 PES luôn dương. Yếu tố: công suất dư thừa, hàng tồn kho, khả năng thay thế yếu tố sản xuất, thời gian (dài hạn co giãn hơn), và di chuyển yếu tố sản xuất.

2.5 Government Intervention

Price controls, taxes, and subsidies🇻🇳 Kiểm soát giá, thuế và trợ cấp

Price Ceiling (Maximum Price)

Price Floor (Minimum Price)

Indirect Taxes & Subsidies

An indirect tax shifts supply left (higher costs). A subsidy shifts supply right (lower costs). The tax incidence depends on PED and PES — inelastic side bears more of the burden.🇻🇳 Thuế gián tiếp dịch đường cung sang trái (chi phí tăng). Trợ cấp dịch sang phải (chi phí giảm). Bên nào có cầu/cung ít co giãn hơn sẽ chịu gánh nặng thuế nhiều hơn.

2.6 Market Failure

When markets fail to allocate efficiently🇻🇳 Khi thị trường thất bại trong phân bổ nguồn lực hiệu quả

Negative Externality of Production

All Four Types of Externalities

Negative externalities of production (e.g., factory pollution): Social cost > private cost. Market overproduces. Solutions: tax, regulation, tradable permits.🇻🇳 Ngoại ứng tiêu cực sản xuất (ví dụ: ô nhiễm nhà máy): Chi phí xã hội > chi phí riêng. Thị trường sản xuất quá nhiều. Giải pháp: thuế, quy định, chỉ tiêu giao dịch.

Negative externalities of consumption (e.g., smoking, alcohol): Social benefit < private benefit. Market overconsumes. Solutions: tax, ban advertising, education campaigns.🇻🇳 Ngoại ứng tiêu cực tiêu dùng (ví dụ: hút thuốc, rượu): Lợi ích xã hội < lợi ích riêng. Thị trường tiêu dùng quá nhiều. Giải pháp: thuế, cấm quảng cáo, chiến dịch giáo dục.

Positive externalities of production (e.g., R&D spillovers, beekeeping): Social cost < private cost. Market underproduces. Solutions: subsidies to producers.🇻🇳 Ngoại ứng tích cực sản xuất (ví dụ: nghiên cứu & phát triển, nuôi ong): Chi phí xã hội < chi phí riêng. Thị trường sản xuất quá ít. Giải pháp: trợ cấp cho nhà sản xuất.

Positive externalities of consumption (e.g., education, vaccination): Social benefit > private benefit. Market underconsumes. Solutions: subsidy, direct government provision, legislation (compulsory education).🇻🇳 Ngoại ứng tích cực tiêu dùng (ví dụ: giáo dục, tiêm chủng): Lợi ích xã hội > lợi ích riêng. Thị trường tiêu dùng quá ít. Giải pháp: trợ cấp, cung cấp trực tiếp của nhà nước, luật bắt buộc.

Merit and Demerit Goods

Merit goods (education, healthcare, museums) are underconsumed because consumers underestimate their private benefits and/or their positive externalities. Demerit goods (cigarettes, alcohol, junk food) are overconsumed because consumers underestimate the private costs and/or the negative externalities. Information failure plays a key role here.🇻🇳 Hàng hóa khuyến dụng (giáo dục, y tế): tiêu dùng dưới mức vì người dùng đánh giá thấp lợi ích. Hàng hóa phi khuyến dụng (thuốc lá, rượu): tiêu dùng quá mức vì người dùng đánh giá thấp tác hại. Thất bại thông tin đóng vai trò quan trọng.

Public Goods

Common Pool Resources

These are rivalrous but non-excludable. Examples: fish stocks, forests, clean air, groundwater. The "Tragedy of the Commons" occurs when individuals overuse shared resources for personal gain, leading to depletion and degradation for everyone.🇻🇳 Tài nguyên chung: cạnh tranh nhưng không loại trừ. VD: cá biển, rừng, không khí sạch. "Bi kịch của tài nguyên chung" xảy ra khi mỗi cá nhân khai thác quá mức vì lợi ích riêng → cạn kiệt tài nguyên cho tất cả.

Asymmetric Information

When one party in a transaction has more or better information than the other, markets fail to allocate efficiently. Examples: sellers of used cars know more about the car's condition than buyers (the "lemons" problem by Akerlof), insurance companies face adverse selection (high-risk people buy more insurance), and moral hazard (people take more risks when insured).🇻🇳 Ngoại ứng tích cực tiêu dùng (giáo dục, vaccine): MSB > MPB → tiêu dùng dưới mức tối ưu. Hàng hóa công: không cạnh tranh, không loại trừ → vấn đề "kẻ đi nhờ" → thị trường không cung cấp. Tài nguyên chung: cạnh tranh nhưng không loại trừ → khai thác quá mức.

2.7 Theory of the Firm (HL)

Market structures — Higher Level only🇻🇳 Cấu trúc thị trường — chỉ dành cho Higher Level

Revenue & Cost Concepts

Perfect Competition vs Monopoly

Key difference: In perfect competition, firms earn only normal profit in the long run (new firms enter and erode abnormal profits). In monopoly, abnormal profits persist due to high barriers to entry. The monopolist produces where MR=MC but charges the price on the demand (AR) curve — always above MC, leading to allocative inefficiency.🇻🇳 Khác biệt chính: Cạnh tranh hoàn hảo → chỉ lợi nhuận bình thường dài hạn (doanh nghiệp mới gia nhập). Độc quyền → lợi nhuận siêu ngạch tồn tại do rào cản gia nhập. Nhà độc quyền sản xuất tại MR=MC nhưng bán giá trên đường cầu (AR) — luôn trên MC → phi hiệu quả phân bổ.

Monopolistic Competition

Characteristics: many firms, differentiated products (branding, quality, design), low barriers to entry, some price-setting power. Short run: can earn abnormal profit (like monopoly). Long run: only normal profit — new firms attracted by abnormal profits enter the market, shifting each existing firm's demand curve to the left until P = AC.🇻🇳 Cạnh tranh độc quyền: Nhiều hãng, sản phẩm khác biệt (thương hiệu, chất lượng). Ngắn hạn: lợi nhuận siêu ngạch. Dài hạn: chỉ lợi nhuận bình thường (hãng mới gia nhập → cầu mỗi hãng giảm).

Oligopoly

Characteristics: few dominant firms, high barriers to entry, interdependence between firms (each firm's decisions affect the others), products may be homogeneous (oil) or differentiated (cars).🇻🇳 Độc quyền nhóm: Ít hãng thống trị, rào cản gia nhập cao, phụ thuộc lẫn nhau (quyết định của mỗi hãng ảnh hưởng hãng khác), sản phẩm có thể đồng nhất hoặc khác biệt.

Kinked demand curve theory: If one firm raises its price, others don't follow → big loss of customers (elastic demand above current price). If it lowers its price, others match immediately → small gain in customers (inelastic demand below current price). This creates a "kink" at the current price and explains price rigidity in oligopolies.🇻🇛 Lý thuyết đường cầu uốn cong: Nếu một hãng tăng giá, hãng khác không theo → mất nhiều khách hàng (cầu co dãn). Nếu hạ giá, hãng khác theo ngay → lợi ít khách (cầu không co dãn). Tạo thành "góc gập" giải thích tính cứng ngắc của giá trong độc quyền nhóm.

Game Theory & Prisoner's Dilemma: Firms are interdependent. The Prisoner's Dilemma shows why firms may not cooperate even when collusion would maximize joint profits. Each firm has a dominant strategy to compete (lower prices), leading to a non-cooperative equilibrium that is worse for both firms than if they had colluded. Collusion (formal = cartel like OPEC, informal = tacit) is often illegal.🇻🇳 Lý thuyết trò chơi & Bài toán Tù nhân: Hãng phụ thuộc lẫn nhau. Bài toán Tù nhân giải thích tại sao hãng không hợp tác dù hợp tác sẽ tối đa hóa lợi nhuận chung. Mỗi hãng có chiến lược thượng phong cạnh tranh (hạ giá) → cân bằng không hợp tác (tệ hơn hợp tác). Thông đồng (chính thức = cartel, né lủi = im lặng) thường bất hợp pháp.

Price Discrimination

Charging different prices to different consumers for the same product (not based on cost differences). Conditions needed: some market power, ability to separate markets, prevention of resale. Types: 1st degree (each consumer pays maximum willingness to pay), 2nd degree (bulk discounts), 3rd degree (different groups — student vs adult tickets, peak vs off-peak).🇻🇳 Phân biệt giá: Tính giá khác nhau cho người tiêu dùng khác nhau cho cùng sản phẩm. Điều kiện: có quyền lực thị trường, tách biệt được thị trường, ngăn bán lại. Loại: Bậc 1 (mỗi người trả giá tối đa họ chấp nhận), Bậc 2 (giảm giá theo số lượng), Bậc 3 (nhóm khác nhau — vé sinh viên vs người lớn).

Efficiency

3.1 Measuring Economic Activity

GDP, GNI, and the business cycle🇻🇳 GDP, GNI và chu kỳ kinh tế

Three Approaches to Measuring GDP

1. Expenditure approach: C + I + G + (X−M). 2. Income approach: Sum of all factor incomes — wages, rent, interest, profit. 3. Output approach: Sum of value added at each stage of production. All three should give the same GDP figure.🇻🇳 3 cách đo GDP: (1) Chi tiêu: C+I+G+(X-M). (2) Thu nhập: Tổng thu nhập từ các yếu tố sản xuất — lương, tiền thuê, lãi, lợi nhuận. (3) Sản lượng: Tổng giá trị gia tăng ở mỗi giai đoạn sản xuất.

Nominal GDP = measured at current prices (includes inflation). Real GDP = adjusted for inflation using a base year (better for comparison). GDP per capita = GDP ÷ population — allows comparison between countries of different sizes.🇻🇳 GDP danh nghĩa = giá hiện tại (có lạm phát). GDP thực = điều chỉnh lạm phát (dễ so sánh). GDP/người = so sánh giữa các nước khác nhau.

Limitations of GDP as a Measure

GDP does NOT capture: (1) Income distribution — a high GDP may hide extreme inequality. (2) Informal economy — unrecorded transactions (significant in developing countries). (3) Externalities — pollution, environmental degradation are not deducted. (4) Quality of life — leisure, happiness, stress. (5) Non-market activities — housework, volunteering. (6) Sustainability — resource depletion not counted. This is why Green GDP (GDP minus environmental costs) and composite indicators like HDI are important alternatives.🇻🇳 GDP KHÔNG phản ánh: (1) Phân phối thu nhập — GDP cao có thể giấu bất bình đẳng. (2) Kinh tế phi chính thức. (3) Ngoại tác — ô nhiễm. (4) Chất lượng sống. (5) Hoạt động phi thị trường — việc nhà. (6) Tính bền vững. → Vì vậy cần Green GDP và chỉ số tổng hợp như HDI.

3.2 Aggregate Demand

Total spending in the economy🇻🇳 Tổng chi tiêu trong nền kinh tế

Determinants of AD Components

Consumption (C): Affected by income, interest rates, consumer confidence, wealth, taxes, expectations. MPC (Marginal Propensity to Consume) = ΔC/ΔY. APC (Average Propensity to Consume) = C/Y. Note: APC + APS = 1 (where APS = S/Y).🇻🇳 Tiêu dùng (C): Bị ảnh hưởng bởi thu nhập, lãi suất, niềm tin, tài sản, thuế. MPC = tỷ lệ chi tiêu thêm khi có thu nhập thêm. APC = tỷ lệ chi tiêu trung bình.

Investment (I): Affected by interest rates (inverse), business confidence, technology, government policy (tax incentives), expected demand. Investment is the most volatile component of AD.🇻🇧 Đầu tư (I): Bị ảnh hưởng bởi lãi suất (nghịch), niềm tin DN, công nghệ, chính sách. I là thành phần biến động nhất của AD.

Government Spending (G): Fiscal policy decision. Includes infrastructure, defense, education, healthcare. Does NOT include transfer payments (these affect C).🇻🇳 Chi tiêu chính phủ (G): Quyết định chính sách tài khóa. Bao gồm hạ tầng, quốc phòng, giáo dục. KHÔNG bao gồm thanh toán chuyển nhượng.

Net Exports (X−M): Affected by exchange rates, relative inflation, income abroad, trade policies, competitiveness.🇻🇳 Xuất khẩu ròng (X−M): Bị ảnh hưởng bởi tỷ giá, lạm phát, thu nhập nước ngoài, chính sách thương mại.

Why AD slopes down: (1) Wealth effect — lower prices → real wealth increases → spend more. (2) Interest rate effect — lower prices → lower interest rates → more borrowing. (3) Net export effect — lower domestic prices → exports cheaper → more exports.🇻🇳 Tại sao AD dốc xuống: (1) Hiệu ứng giàu có — giá giảm → tài sản thực tăng → chi tiêu tăng. (2) Hiệu ứng lãi suất — giá giảm → lãi suất giảm → vay nhiều hơn. (3) Hiệu ứng xuất khẩu ròng — giá nội địa giảm → xuất khẩu rẻ hơn → xuất khẩu tăng.

3.3 Aggregate Supply

SRAS, LRAS — Neo-classical vs Keynesian🇻🇳 SRAS, LRAS — Mô hình Tân cổ điển so với Keynes

Neo-Classical (Monetarist) vs Keynesian LRAS

What Shifts SRAS?

Changes in costs of production: wages, raw material prices, energy costs, taxes on firms, exchange rate (affects import costs), subsidies. SRAS shifts LEFT when costs rise (cost-push inflation). SRAS shifts RIGHT when costs fall.🇻🇳 Thay đổi chi phí sản xuất: lương, giá nguyên liệu, chi phí năng lượng, thuế DN, tỷ giá, trợ cấp. Chi phí tăng → SRAS dịch trái (lạm phát từ chi phí). Chi phí giảm → SRAS dịch phải.

What Shifts LRAS?

Changes in the quantity or quality of factors of production: (1) more/better labor (education, training, immigration), (2) more/better capital (investment, technology), (3) more natural resources discovered, (4) institutional improvements (rule of law, property rights, less corruption). LRAS shifting right = long-run economic growth = increase in potential output.🇻🇳 Thay đổi lượng/chất yếu tố sản xuất: (1) lao động tốt hơn (giáo dục, đào tạo), (2) vốn tốt hơn (đầu tư, công nghệ), (3) tài nguyên mới, (4) cải thiện thể chế. LRAS dịch phải = tăng trưởng dài hạn = tăng sản lượng tiềm năng.

Neo-classical: LRAS is vertical at Yf. Prices/wages are fully flexible. Economy self-corrects. Less government needed. Keynesian: Wages are "sticky" downward. Economy can get stuck below full employment. Government intervention IS needed during recessions.🇻🇳 Neo-classical: LRAS thẳng đứng tại Yf. Giá/lương linh hoạt. Kinh tế tự điều chỉnh. Ít cần chính phủ. Keynesian: Lương "dính" (không giảm dễ). Kinh tế có thể "mắc kẹt" dưới toàn dụng. Chính phủ CẦN can thiệp khi suy thoái.

3.4 Macroeconomic Objectives

Governments aim for: (1) stable economic growth, (2) low unemployment, (3) low and stable inflation (~2%), (4) sustainable balance of payments, (5) income equity, (6) environmental sustainability. These objectives often CONFLICT with each other.🇻🇳 Chính phủ nhắm tới: (1) tăng trưởng ổn định, (2) thất nghiệp thấp, (3) lạm phát thấp và ổn định (~2%), (4) cán cân thanh toán bền vững, (5) công bằng thu nhập, (6) bền vững môi trường. Các mục tiêu này thường MÂU THUẪN nhau.

Key Conflicts Between Objectives

Growth vs Inflation: Rapid growth (AD↑ fast) → demand-pull inflation. Growth vs Environment: Industrialization → pollution, deforestation. Low unemployment vs Low inflation: The Phillips Curve shows a short-run trade-off — reducing unemployment may increase inflation and vice versa. Growth vs Equity: Growth may benefit the rich disproportionately, widening inequality. Growth vs BOP: Higher income → more imports → current account deficit.🇻🇳 Tăng trưởng vs Lạm phát: tăng trưởng nhanh → lạm phát kéo theo cầu. Tăng trưởng vs Môi trường: công nghiệp hóa → ô nhiễm. Thất nghiệp thấp vs Lạm phát thấp: Phillips Curve — đánh đổi ngắn hạn. Tăng trưởng vs Công bằng: tăng trưởng lợi giàu hơn → bất bình đẳng tăng. Tăng trưởng vs CAN: thu nhập cao → nhập khẩu tăng → thâm hụt.

The Phillips Curve

3.5 Fiscal Policy

Expansionary vs Contractionary

Expansionary: ↑G and/or ↓T → AD shifts right → ↑GDP, ↓unemployment, but may ↑inflation. Used during recessions. Contractionary: ↓G and/or ↑T → AD shifts left → ↓inflation, but may ↓GDP, ↑unemployment. Used during inflationary booms.🇻🇳 Mở rộng: ↑G hoặc ↓T → AD dịch phải → GDP tăng, thất nghiệp giảm, lạm phát có thể tăng. Dùng trong suy thoái. Thu hẹp: ↓G hoặc ↑T → AD dịch trái → lạm phát giảm, GDP có thể giảm. Dùng trong boom lạm phát.

Types of Taxation

Progressive tax: Higher income → higher tax rate (e.g., income tax: 10%, 20%, 30%, 40%). Reduces inequality. Regressive tax: Takes a larger % of income from the poor (e.g., sales tax/VAT — a $10 tax on food is a bigger share of a poor person's income). Proportional (flat) tax: Same % for everyone regardless of income (e.g., Russia's 13% flat tax).🇻🇳 Thuế lũy tiến: Thu nhập cao → thuế cao → giảm bất bình đẳng. Thuế lùi: Lấy % lớn hơn từ người nghèo (VAT). Thuế tỷ lệ: % giống nhau cho tất cả (thuế cố định 13%).

Budget Deficit & National Debt

Budget deficit = G > T (government spends more than it collects). Budget surplus = T > G. National debt = accumulated deficits over time. Automatic stabilizers: Tax revenue and welfare spending automatically adjust — during recession, tax revenue ↓ and unemployment benefits ↑ → automatically expansionary without new policy.🇻🇳 Thâm hụt ngân sách: G > T (chi > thu). Thặng dư: T > G. Nợ công: tích lũy thâm hụt qua thời gian. Bộ ổn định tự động: Thuế & phúc lợi tự điều chỉnh — suy thoái → thuế ↓, trợ cấp ↑ → tự động mở rộng.

Strengths & Limitations of Fiscal Policy

Strengths: Can target specific sectors or regions, directly affects AD (G is a component of AD), can redistribute income, effective in deep recessions when monetary policy fails (liquidity trap). Limitations: Time lags (recognition, decision, implementation), political constraints, crowding out (government borrowing → ↑interest rates → ↓private investment), budget deficit concerns, may cause inflation if economy near full capacity, difficulty of reversing.🇻🇳 Ưu điểm: Nhắm mục tiêu ngành/vùng, tác động trực tiếp AD, phân phối lại thu nhập, hiệu quả khi suy thoái sâu (bẫy thanh khoản). Hạn chế: Chậm trễ thời gian, ràng buộc chính trị, hiệu ứng chiếm chỗ (vay chính phủ → lãi ↑ → đầu tư tư ↓), nợ công, lạm phát, khó đảo ngược.

3.6 Monetary Policy

Tools of Monetary Policy

1. Interest rates (most common tool): Central bank sets base rate that influences all borrowing/lending rates. 2. Open Market Operations (OMO): Central bank buys/sells government bonds to control money supply. Buy bonds → inject money → ↓rates. 3. Reserve requirements: Minimum reserves banks must hold — ↑reserve ratio → less lending → ↓money supply. 4. Quantitative Easing (QE): When interest rates are already at/near 0%, central bank buys large amounts of financial assets to inject money and lower long-term rates. Used by Fed, ECB, BOJ after 2008.🇻🇳 1. Lãi suất: NHTW đặt lãi suất cơ bản → ảnh hưởng vay/cho vay. 2. Hoạt động thị trường mở (OMO): NHTW mua/bán trái phiếu → kiểm soát tiền → bơm tiền → ↓lãi. 3. Yêu cầu dự trữ: Dự trữ tối thiểu → ↑dự trữ → ↓vay → ↓tiền. 4. Nới lỏng định lượng (QE): Khi lãi = 0%, NHTW mua tài sản → bơm tiền → ↓lãi dài hạn.

Expansionary: ↓interest rates → ↑borrowing → ↑C,I → AD right. Contractionary: ↑interest rates → ↓borrowing → ↓C,I → AD left. QE: Central bank buys bonds → injects money → ↓long-term rates.🇻🇳 Mở rộng: ↓lãi suất → ↑vay → ↑C,I → AD phải. Thắt chặt: ↑lãi suất → ↓vay → ↓C,I → AD trái. Nới lỏng định lượng (QE): NHTW mua trái phiếu → bơm tiền → ↓lãi suất dài hạn.

Strengths & Limitations of Monetary Policy

Strengths: Independent of politics (central bank decides), flexible and quick to implement, incremental adjustments possible. Limitations: Time lags (6-18 months to take effect), liquidity trap (at very low rates, further cuts have no effect — people hoard cash), cannot target specific sectors, ineffective if banks unwilling to lend or firms unwilling to borrow (confidence problem), asymmetric effects (contractionary works better than expansionary — "you can pull a string but can't push it"), exchange rate effects may conflict with domestic goals.🇻🇳 Ưu điểm: Độc lập chính trị (NHTW quyết định), linh hoạt & nhanh, điều chỉnh từng bước. Hạn chế: Chậm trễ (6-18 tháng), bẫy thanh khoản (lãi quá thấp → cắt thêm vô dụng), không nhắm mục tiêu ngành, vô hiệu nếu ngân hàng không cho vay (vấn đề niềm tin), hiệu ứng không đối xứng (thắt chặt tốt hơn mở rộng), tỷ giá xung đột với mục tiêu nội địa.

3.7 Supply-side Policies

Market-Based Supply-Side Policies

Deregulation: Remove rules that restrict business → more competition → efficiency. Privatization: Transfer state-owned enterprises to private sector → profit motive → efficiency. Labor market reforms: Reduce union power, lower minimum wage, weaken employment protection → more flexible labor. Lower business taxes: Increase after-tax profits → incentivize investment. Free trade: Remove tariffs/quotas → competitive pressure → efficiency.🇻🇳 Bỏ quy định: tăng cạnh tranh. Tư nhân hóa: động lực lợi nhuận → hiệu quả. Cải cách lao động: thị trường linh hoạt hơn. Giảm thuế DN: khuyến khích đầu tư. Tự do thương mại: áp lực cạnh tranh.

Interventionist Supply-Side Policies

Education & training: Improve human capital → ↑productivity. Infrastructure investment: Roads, ports, internet → ↓costs for firms. Industrial policy: Government picks "winner" industries to support. R&D funding: Subsidize innovation → new technology → ↑productivity. Healthcare investment: Healthier workers → more productive.🇻🇳 Giáo dục & đào tạo: Cải thiện vốn nhân lực → ↑năng suất. Đầu tư hạ tầng: Đường, cảng, internet → ↓chi phí DN. Chính sách công nghiệp: Chính phủ hỗ trợ ngành "thắng". Tài trợ R&D: Trợ cấp đổi mới → công nghệ → ↑năng suất. Đầu tư y tế: Lao động khỏe → năng suất cao.

Evaluation of Supply-Side Policies

Advantages: Can increase output without inflation (LRAS shifts right), reduce natural rate of unemployment, improve international competitiveness, effects are long-lasting. Disadvantages: Very long time lags (education takes years to show results), market-based may worsen inequality (lower taxes benefit the rich, weaker unions hurt workers), expensive (infrastructure, education), no guarantee of success (R&D may not produce results), environmental concerns (deregulation may reduce environmental protection).🇻🇳 Ưu điểm: Tăng sản lượng KHÔNG lạm phát (LRAS phải), giảm NRU, cải thiện cạnh tranh quốc tế, hiệu ứng bền lâu. Nhược điểm: Chậm trễ rất lâu (giáo dục mất năm), thị trường có thể tăng bất bình đẳng (giảm thuế lợi giàu), đắt (hạ tầng, giáo dục), không đảm bảo thành công (R&D có thể không ra), lo môi trường (quy định có thể giảm bảo vệ).

3.8 Unemployment

Types of Unemployment

Cyclical (demand-deficient): Caused by fall in AD during recession. Solution: expansionary fiscal/monetary policy. Structural: Skills mismatch — workers' skills don't match available jobs (e.g., coal miners when coal industry closes). Solution: retraining, education. Frictional: Temporary — people between jobs, searching for better match. Normal and unavoidable. Seasonal: Industries with seasonal demand (tourism, agriculture). Real-wage (classical): When wages are set above equilibrium (e.g., minimum wage too high) → quantity supplied of labor > quantity demanded → surplus = unemployment.🇻🇳 Chu kỳ: AD giảm → suy thoái. Giải pháp: chính sách mở rộng. Cơ cấu: kỹ năng không phù hợp. Giải pháp: đào tạo lại. Ma sát: giữa 2 công việc, bình thường. Thời vụ: du lịch, nông nghiệp. Lương thực tế: lương tối thiểu quá cao → dư thừa lao động.

Natural Rate of Unemployment (NRU)

The NRU = frictional + structural + seasonal unemployment. It exists even when the economy is at full employment (Yf). Cyclical unemployment = 0 at NRU. Supply-side policies can reduce the NRU by improving labor market flexibility and skills matching.🇻🇳 NRU (tỷ lệ thất nghiệp tự nhiên) = ma sát + cơ cấu + thời vụ. Tồn tại ngay cả ở toàn dụng (Yf). Thất nghiệp chu kỳ = 0 ở NRU. Chính sách cung có thể giảm NRU bằng linh hoạt thị trường & khớp kỹ năng.

Costs of Unemployment

Economic costs: Lost output (GDP below potential), lost tax revenue, increased government spending on benefits, loss of skills (hysteresis). Social costs: Poverty, crime, mental health issues, family breakdown, social exclusion. Personal costs: Loss of income, self-esteem, stress, deskilling.🇻🇳 Chi phí kinh tế: GDP mất (dưới tiềm năng), mất thuế, tăng chi trợ cấp, mất kỹ năng (hysteresis). Chi phí xã hội: Nghèo, tội phạm, sức khỏe tâm thần, tan vỡ gia đình. Chi phí cá nhân: Mất thu nhập, tự trọng, stress, mất kỹ năng.

3.9 Inflation & Deflation

Demand-Pull vs Cost-Push Inflation

Consequences of Inflation

Redistributive effects: Hurts people on fixed incomes (pensions, savers) — their purchasing power falls. Benefits borrowers (repay loans with "cheaper" money). Uncertainty: Firms hesitant to invest if future costs unpredictable → ↓I → ↓growth. International competitiveness: Higher domestic prices → exports more expensive → ↓X, ↑M → current account worsens. Menu costs: Firms must constantly update prices. Shoe leather costs: People spend time moving money to higher-interest accounts. Fiscal drag: Inflation pushes people into higher tax brackets (bracket creep). Wage-price spiral: Workers demand higher wages → firms pass on costs → prices rise further → workers demand more → spiral continues.🇻🇳 Tác động phân phối: Làm hại người thu nhập cố định (hưu trí, tiết kiệm) — sức mua giảm. Lợi cho người vay (trả nợ rẻ hơn). Bất định: DN không dám đầu tư khi chi phí không đoán được → ↓I → ↓tăng trưởng. Cạnh tranh quốc tế: Giá nội địa cao → xuất khẩu đắt → ↓X, ↑M → CAN xấu. Chi phí menu: DN phải cập nhật giá liên tục. Vòng xoáy lương-giá: Công nhân đòi lương cao → DN tăng giá → giá tăng tiếp → công nhân đòi thêm → vòng xoáy.

Deflation — Why It's Dangerous

Deflationary spiral: Falling prices → consumers delay purchases (expect prices to fall more) → AD falls → firms cut production → unemployment rises → incomes fall → AD falls further → prices fall more → spiral. Deflation also increases the real value of debt (borrowers owe more in real terms) → bankruptcies → banking crisis. This is why central banks target ~2% inflation, NOT 0% — a small positive rate provides a buffer against deflation.🇻🇳 Vòng xoáy giảm phát: Giá giảm → người dùng hoãn mua (chờ giá giảm tiếp) → AD giảm → DN cắt sản xuất → thất nghiệp tăng → thu nhập giảm → giá giảm tiếp. Giảm phát cũng tăng giá trị thực của nợ → phá sản → khủng hoảng ngân hàng. Vì vậy NHTW nhắm lạm phát ~2%, KHÔNG PHẢI 0%.

3.10 Keynesian Multiplier (HL)

Key Concepts

MPC (Marginal Propensity to Consume) = proportion of extra income that is spent. MPS (Marginal Propensity to Save) = proportion saved. MPT (Marginal Propensity to Tax) = proportion taken in tax. MPM (Marginal Propensity to Import) = proportion spent on imports. Together: MPW = MPS + MPT + MPM (total leakages/withdrawals).🇻🇳 MPC (Xu hướng tiêu dùng cận biên) = % thu nhập thêm chi tiêu. MPS = % tiết kiệm. MPT = % đóng thuế. MPM = % chi nhập khẩu. Cùng: MPW = MPS + MPT + MPM (rò rỉ/rút lui tổng cộng).

Keynesian Cross Diagram (HL)

Negative Multiplier

The multiplier works in reverse too. A withdrawal/leakage (↓G, ↑T, ↓I, ↓X) leads to a multiplied decrease in national income. If government cuts spending by $100m and k=5, GDP falls by $500m. This is why austerity during recession can be devastating.🇻🇳 Nhân tử âm (Negative Multiplier): Nhân tử hoạt động ngược chiều. Rút lui/rò rỉ (↓G, ↑T, ↓I, ↓X) → GDP giảm nhân. Nếu cắt chi $100m & k=5 → GDP giảm $500m. Vì vậy suy giảm tài khóa trong suy thoái rất nguy hiểm.

Limitations of the Multiplier

Size depends on MPC: In developing countries with high saving rates or high import dependence, multiplier is small. Assumes spare capacity: If economy at full employment, extra spending causes inflation, not real output growth. Time lags: The rounds of spending take time. Crowding out: Government spending may displace private spending. Confidence: If consumers are pessimistic, they may save extra income rather than spend it (MPC falls).🇻🇳 Hạn chế của nhân tử: Quy mô phụ thuộc MPC: Các nước phát triển lãi suất tiết kiệm cao hoặc phụ thuộc nhập khẩu → nhân tử nhỏ. Giả định dung lượng dư: Nếu kinh tế ở toàn dụng → chi thêm → lạm phát, không phải sản lượng thực. Chậm trễ thời gian: Vòng chi tiêu mất thời gian. Hiệu ứng chiếm chỗ: Chi chính phủ có thể thay thế chi tư. Niềm tin: Nếu người tiêu dùng bi quan → tiết kiệm thêm → MPC giảm.

3.11 Inequality & Poverty

Measuring Inequality

Lorenz Curve: Plots cumulative % of population against cumulative % of income. The further the curve from the 45° line (line of perfect equality), the greater the inequality. Gini Coefficient = Area between Lorenz curve and 45° line (A) divided by total area under the 45° line (A+B). Range: 0 (perfect equality) to 1 (perfect inequality). A Gini of 0.25 = very equal (Scandinavia), 0.60+ = very unequal (South Africa).🇻🇳 Đường Lorenz: Vẽ % tích lũy dân số vs % tích lũy thu nhập. Càng xa đường 45° → bất bình đẳng càng lớn. Hệ số Gini = Diện tích giữa đường Lorenz & 45° (A) / diện tích dưới 45° (A+B). Phạm vi: 0 (bằng nhau) → 1 (bất bình đẳng). Gini 0.25 = rất bằng (Bắc Âu), 0.60+ = rất bất bình (Nam Phi).

Causes of Inequality

Differences in: education/skills, inheritance, discrimination (gender, race), tax systems, globalization (skilled vs unskilled workers), market power (monopolies), land ownership. Absolute poverty = income below minimum needed for basic needs (World Bank: $2.15/day). Relative poverty = income below a certain % of median income in that country (varies by country).🇻🇳 Nguyên nhân bất bình đẳng: Khác biệt về: giáo dục/kỹ năng, thừa kế, phân biệt đối xử (giới tính, chủng tộc), thuế, toàn cầu hóa (kỹ năng vs không kỹ năng), quyền lực thị trường, sở hữu đất. Nghèo tuyệt đối: Thu nhập < nhu cầu tối thiểu ($2.15/ngày). Nghèo tương đối: Thu nhập < % nào đó của trung bình (khác nhau theo nước).

Policies to Reduce Inequality

Progressive taxation: Higher rates on higher incomes. Transfer payments: Welfare, pensions, unemployment benefits. Minimum wage: Floor on wages. Universal Basic Income (UBI): Everyone receives a guaranteed income — reduces poverty but costly. Education investment: Long-term — improves earning potential of the poor. Land reform: Redistribute land ownership. Each policy has trade-offs: progressive taxes may reduce incentives, minimum wage may cause unemployment, UBI may reduce work motivation.🇻🇳 Chính sách giảm bất bình đẳng: Thuế lũy tiến: Thuế cao hơn cho thu nhập cao. Thanh toán chuyển: Trợ cấp, hưu trí, trợ cấp thất nghiệp. Lương tối thiểu: Sàn lương. Doanh thu cơ bản phổ quát (UBI): Mọi người nhận thu nhập đảm bảo — giảm nghèo nhưng tốn kém. Đầu tư giáo dục: Dài hạn — cải thiện tiềm lực kiếm tiền người nghèo. Cải cách đất đai: Phân phối lại sở hữu đất. Mỗi chính sách có đánh đổi: thuế lũy tiến giảm động lực, lương tối thiểu gây thất nghiệp, UBI giảm động lực làm việc.

4.1 Free Trade & Comparative Advantage

Benefits of Free Trade

Lower prices for consumers (imports from cheaper producers). Greater choice of goods. Economies of scale (larger market → lower average costs). Increased efficiency through competition. Access to resources not available domestically. Technology transfer from trade partners. Higher economic growth from specialization.🇻🇳 Giá thấp hơn cho người tiêu dùng. Lựa chọn hàng hóa đa dạng. Kinh tế quy mô (thị trường lớn hơn → chi phí trung bình thấp hơn). Hiệu quả tăng lên thông qua cạnh tranh. Tiếp cận tài nguyên không có sẵn trong nước. Chuyển giao công nghệ từ các đối tác thương mại. Tăng trưởng kinh tế cao hơn từ chuyên môn hóa.

Limitations of Free Trade / Arguments Against

Infant industry argument: New industries need protection to grow before competing globally. Job losses: Domestic industries may close, causing structural unemployment. Dumping: Foreign firms sell below cost to destroy domestic competition. Environmental concerns: Race to the bottom in environmental standards. Over-dependence: Relying on foreign supply for essential goods (e.g., food, energy) = strategic vulnerability. Unequal distribution: Gains from trade may not be shared equally.🇻🇳 Lập luận ngành sơ sinh: Các ngành mới cần bảo vệ để phát triển trước khi cạnh tranh toàn cầu. Mất việc làm: Các ngành công nghiệp trong nước có thể đóng cửa, gây thất nghiệp cấu trúc. Bán phá giá: Các công ty nước ngoài bán dưới giá thành để tiêu diệt cạnh tranh trong nước. Quan tâm môi trường: Cuộc đua xuống đáy trong tiêu chuẩn môi trường. Phụ thuộc quá mức: Phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài cho các hàng hóa thiết yếu (thức ăn, năng lượng) = dễ bị tổn thương chiến lược. Phân phối không công bằng: Lợi ích từ thương mại có thể không được chia sẻ công bằng.

WTO (World Trade Organization)

Promotes free trade by: setting rules for international trade, resolving trade disputes, reducing tariffs through negotiation rounds. Principles: MFN (Most Favoured Nation — treat all members equally), national treatment (don\'t discriminate against foreign goods once imported).🇻🇳 Thúc đẩy tự do thương mại bằng cách: đặt ra quy tắc cho thương mại quốc tế, giải quyết tranh chấp thương mại, giảm thuế quan qua các vòng đàm phán. Nguyên tắc: MFN (Nước được ưu đãi nhất), xử lý quốc gia (không phân biệt đối xử với hàng hóa nước ngoài khi nhập khẩu).

4.2 Trade Protection

Types of Trade Protection

1. Tariffs: Tax on imports → raises price → domestic producers gain, consumers lose, government gains revenue, deadweight loss. 2. Quotas: Physical limit on quantity of imports — similar effects to tariff but NO government revenue (revenue goes to quota holders). 3. Subsidies to domestic producers: Lowers domestic costs → domestic supply increases → imports fall. Cost: government spending (taxpayer burden). 4. Administrative barriers: Health/safety regulations, excessive paperwork, technical standards used to restrict imports indirectly. 5. Voluntary Export Restraints (VERs): Exporting country "voluntarily" limits exports (often under political pressure).🇻🇳 1. Thuế quan: Thuế nhập khẩu → tăng giá → nhà sản xuất trong nước hưởng lợi, người tiêu dùng thua lỗ, chính phủ tăng doanh thu, mất hiệu quả kinh tế. 2. Hạn ngạch: Giới hạn số lượng hàng nhập khẩu — tác động tương tự thuế quan nhưng không có doanh thu chính phủ. 3. Trợ cấp cho nhà sản xuất trong nước: Giảm chi phí sản xuất → cung ứng tăng → nhập khẩu giảm. Chi phí: chi tiêu chính phủ (gánh nặng người nộp thuế). 4. Rào cản hành chính: Quy định y tế/an toàn, thủ tục quá mức, tiêu chuẩn kỹ thuật dùng hạn chế hàng nhập khẩu gián tiếp. 5. Hạn chế xuất khẩu tự nguyện (VERs): Nước xuất khẩu "tự nguyện" hạn chế xuất khẩu (thường dưới áp lực chính trị).

Tariff Diagram

Quota Diagram

4.3 Economic Integration

Levels of Economic Integration (increasing order)

1. Preferential Trade Agreement (PTA): Lower tariffs on some goods between members. 2. Free Trade Area (FTA): Zero tariffs between members, but each keeps own external tariffs (e.g., NAFTA/USMCA, CPTPP). 3. Customs Union: FTA + common external tariff (e.g., EU before 1993, Mercosur). 4. Common Market: Customs Union + free movement of labor & capital. 5. Economic/Monetary Union: Common Market + shared economic policies, possibly common currency (e.g., EU with Euro).🇻🇳 1. Hiệp định thương mại ưu tiên (PTA): Giảm thuế trên một số hàng hóa giữa các thành viên. 2. Khu vực thương mại tự do (FTA): Không thuế giữa các thành viên, mỗi nước giữ thuế bên ngoài riêng của mình. 3. Liên minh hải quan: FTA + thuế bên ngoài chung. 4. Thị trường chung: Liên minh hải quan + tự do di chuyển lao động & vốn. 5. Liên minh kinh tế/tiền tệ: Thị trường chung + chính sách kinh tế chung, có thể đồng tiền chung.

Trade creation (good: switch to cheaper member) vs Trade diversion (bad: switch from cheaper non-member to more expensive member because of tariff-free access).🇻🇳 Tạo thương mại (tốt: chuyển sang mua từ thành viên rẻ hơn) vs Chuyển hướng thương mại (xấu: chuyển từ nước ngoài rẻ hơn sang thành viên đắt hơn vì miễn thuế).

Advantages & Disadvantages of Integration

Advantages: Larger market → economies of scale, more competition → efficiency, political cooperation, foreign investment attracted to larger market. Disadvantages: Loss of sovereignty (can\'t set own trade policy), trade diversion, uneven benefits (richer members benefit more), loss of tariff revenue, cultural concerns, loss of independent monetary policy (if monetary union).🇻🇳 Ưu điểm: Thị trường lớn hơn → kinh tế quy mô, cạnh tranh tăng → hiệu quả, hợp tác chính trị, đầu tư nước ngoài hấp dẫn hơn. Nhược điểm: Mất chủ quyền (không thể đặt chính sách thương mại riêng), chuyển hướng thương mại, lợi ích không đều (các thành viên giàu hơn hưởng lợi hơn), mất doanh thu thuế, mối quan tâm văn hóa, mất chính sách tiền tệ độc lập.

4.4 Exchange Rates

Exchange Rate Systems

Floating: Determined by market forces (demand & supply of currency). No government intervention (e.g., USD, EUR, GBP). Fixed (pegged): Government/central bank sets rate and intervenes to maintain it by buying/selling foreign reserves (e.g., Hong Kong dollar pegged to USD). Managed float: Mostly market-determined but central bank intervenes occasionally to prevent excessive volatility (e.g., VND, INR).🇻🇳 Tỷ giá nổi: Được xác định bởi lực thị trường (cung & cầu tiền tệ). Không can thiệp chính phủ. Tỷ giá cố định (neo giá): Chính phủ/ngân hàng trung ương đặt tỷ giá và can thiệp để duy trì bằng mua/bán dự trữ ngoại hối. Tỷ giá nổi được quản lý: Được xác định chủ yếu bởi thị trường nhưng ngân hàng trung ương can thiệp thỉnh thoảng để ngăn chặn biến động quá mức.

Factors Affecting Exchange Rates (Floating)

Demand for currency increases (appreciation) when: Exports rise, FDI inflows, higher interest rates (attract hot money), speculation (expected appreciation), tourism inflows. Supply of currency increases (depreciation) when: Imports rise, FDI outflows, lower interest rates, capital flight, inflation higher than trading partners.🇻🇳 Nhu cầu tiền tệ tăng (tăng giá) khi: Xuất khẩu tăng, dòng vốn FDI vào, lãi suất cao hơn (hấp dẫn tiền nóng), suy đoán (dự báo tăng giá), du lịch tăng. Cung tiền tệ tăng (mất giá) khi: Nhập khẩu tăng, dòng vốn FDI ra ngoài, lãi suất thấp hơn, vốn chạy trốn, lạm phát cao hơn các đối tác thương mại.

Effects of Appreciation vs Depreciation

Appreciation (currency strengthens): Exports more expensive → X↓. Imports cheaper → M↑. Current account worsens. Helps reduce imported inflation. Hurts export industries. Depreciation (currency weakens): Exports cheaper → X↑. Imports more expensive → M↑ in value initially. May improve current account over time but causes imported inflation.🇻🇳 Tăng giá (tiền tệ mạnh lên): Xuất khẩu đắt hơn → XK giảm. Nhập khẩu rẻ hơn → NK tăng. Tài khoản vãng lai xấu đi. Giúp giảm lạm phát nhập khẩu. Làm tổn hại các ngành xuất khẩu. Mất giá (tiền tệ yếu đi): Xuất khẩu rẻ hơn → XK tăng. Nhập khẩu đắt hơn → giá trị NK tăng ban đầu. Có thể cải thiện tài khoản vãng lai theo thời gian nhưng gây lạm phát nhập khẩu.

Marshall-Lerner Condition: Depreciation only improves the current account if PED(exports) + PED(imports) > 1. In the short run, demand is inelastic (contracts already signed) so the current account initially worsens before improving — this is the J-Curve effect.🇻🇳 Điều kiện Marshall-Lerner: Mất giá chỉ cải thiện tài khoản vãng lai nếu độ co giãn tổng cộng > 1. Trong ngắn hạn, nhu cầu không co giãn (hợp đồng đã ký) nên tài khoản vãng lai lúc đầu xấu đi rồi mới cải thiện — đây là hiệu ứng J-Curve.

4.5 Balance of Payments

Components of BOP

Current Account: (1) Trade in goods (visible trade — exports minus imports), (2) Trade in services (invisible trade — tourism, banking, consulting), (3) Primary income (wages, investment income flowing in/out), (4) Secondary income (transfers — remittances, foreign aid). Capital Account: Small — debt forgiveness, sale of non-financial assets. Financial Account: FDI, portfolio investment (stocks/bonds), reserve assets (central bank's foreign currency holdings).🇻🇳 Tài khoản vãng lai: (1) Thương mại hàng hóa, (2) Thương mại dịch vụ, (3) Thu nhập sơ cấp (lương, lợi nhuận đầu tư), (4) Thu nhập thứ cấp (kiều hối, viện trợ). Tài khoản tài chính: FDI, đầu tư danh mục, dự trữ ngoại hối.

Current Account Deficit — Causes & Consequences

Causes: Strong domestic currency (imports cheap), high domestic income (↑M), low competitiveness, structural decline in export industries, high inflation relative to partners. Consequences: May be fine if financed by FDI (sign of attractive economy). But persistent deficit may lead to: rising foreign debt, depreciation pressure, loss of confidence, need for austerity. Correction methods: Depreciation/devaluation, contractionary policy (↓income → ↓M), supply-side (↑competitiveness), protectionism (but causes retaliation).🇻🇳 Nguyên nhân: Tiền tệ trong nước mạnh (nhập khẩu rẻ), thu nhập nội địa cao (NK tăng), năng lực cạnh tranh thấp, suy thoái cấu trúc các ngành xuất khẩu, lạm phát cao so với các đối tác. Hậu quả: Có thể không sao nếu được tài trợ bằng FDI (dấu hiệu nền kinh tế hấp dẫn). Nhưng thâm hụt kéo dài có thể dẫn đến: nợ nước ngoài tăng, áp lực mất giá, mất niềm tin, cần phải thắt chặt tài khóa. Phương pháp sửa chữa: Mất giá, chính sách co lại (giảm thu nhập → giảm NK), cung ứng (tăng cạnh tranh), bảo vệ thương mại (nhưng gây trả đũa).

5.1 Economic Development

Economic Growth vs Economic Development

Economic growth = increase in real GDP (quantitative). Economic development = growth PLUS improvements in quality of life, health, education, freedom, equality (qualitative). A country can have growth without development (e.g., oil-rich nations with poor human rights, inequality).🇻🇳 Tăng trưởng kinh tế = tăng GDP thực (định lượng). Phát triển kinh tế = tăng trưởng CỘNG với cải thiện chất lượng cuộc sống, sức khỏe, giáo dục, tự do, bình đẳng (định tính). Một quốc gia có thể tăng trưởng mà không phát triển (ví dụ: các nước giàu dầu mỏ với nhân quyền kém, bất bình đẳng).

Measuring Development

Single indicators: GDP per capita (PPP), life expectancy, literacy rate, infant mortality. Each has limitations when used alone. Composite indicators:🇻🇳 Chỉ tiêu đơn: GDP bình quân đầu người (PPP), tuổi thọ kỳ vọng, tỷ lệ biết chữ, tỷ lệ tử vong trẻ em. Mỗi chỉ tiêu đều có hạn chế khi dùng riêng lẻ. Chỉ tiêu tổng hợp:

HDI (Human Development Index) = GNI per capita (PPP) + Life expectancy + Education (mean years + expected years of schooling). Range 0-1. IHDI = HDI adjusted for inequality. GII (Gender Inequality Index) = measures gender disadvantage (reproductive health, empowerment, labor market). MPI (Multidimensional Poverty Index) = measures health, education, living standards deprivations simultaneously — better than income-only poverty measures.🇻🇳 CHỈ SỐ PHÁT TRIỂN CON NGƯỜI (HDI) = Thu nhập quốc dân bình quân (PPP) + Tuổi thọ kỳ vọng + Giáo dục (năm trung bình + năm học kỳ vọng). Từ 0-1. IHDI = HDI điều chỉnh theo bất bình đẳng. Chỉ số bất bình đẳng giới (GII) = đo lường bất lợi giới tính. Chỉ số nghèo đa chiều (MPI) = đo lường thiếu hụt trong sức khỏe, giáo dục, mức sống đồng thời — tốt hơn các biện pháp nghèo chỉ dựa vào thu nhập.

Sustainable Development Goals (SDGs): 17 UN goals to achieve by 2030 — including no poverty, zero hunger, quality education, gender equality, climate action. Framework for development policy globally.🇻🇳 Mục tiêu phát triển bền vững (SDG): 17 mục tiêu của Liên Hợp Quốc cần đạt được vào năm 2030 — bao gồm không nghèo, không đói, giáo dục chất lượng, bình đẳng giới, hành động vì khí hậu. Khung để hình thành chính sách phát triển toàn cầu.

5.2 Barriers to Development

The Poverty Trap (Vicious Cycle of Poverty)

Poverty cycle: Low income → low savings → low investment → low capital → low productivity → low income → cycle continues. This is why many developing countries cannot grow without external help (aid, FDI). To break the cycle, a "big push" of investment may be needed (Sachs), or institutional reform (Acemoglu).🇻🇳 Vòng xoáy nghèo đói: Thu nhập thấp → tiết kiệm thấp → đầu tư thấp → vốn thấp → năng suất thấp → thu nhập thấp. Để phá vỡ: cần "cú hích lớn" đầu tư hoặc cải cách thể chế.

Categories of Barriers to Development

Economic barriers: Poverty trap, commodity dependence (volatile prices), inadequate infrastructure, lack of access to credit, dual economy (modern vs traditional sectors), high debt.🇻🇳 Rào cản kinh tế: Vòng xoáy nghèo đói, phụ thuộc hàng hóa (giá biến động), hạ tầng không đủ, thiếu tiếp cận tín dụng, nền kinh tế kép (khu vực hiện đại vs truyền thống), nợ cao.

Political/Institutional barriers: Corruption (diverts resources from public goods), weak rule of law, lack of property rights, political instability, armed conflict (destroys infrastructure and human capital).🇻🇳 Rào cản chính trị/Thể chế: Tham nhũng (chuyển hướng tài nguyên khỏi hàng hóa công cộng), pháp luật yếu, thiếu quyền sở hữu, bất ổn định chính trị, xung đột vũ trang (phá hủy hạ tầng và vốn con người).

Social barriers: Gender inequality (limits half the population\'s contribution), lack of education, poor healthcare (HIV/AIDS, malaria reduce workforce), rapid population growth (resource strain), brain drain (educated emigrate to rich countries).🇻🇳 Rào cản xã hội: Bất bình đẳng giới (giới hạn đóng góp của nửa dân số), thiếu giáo dục, chăm sóc sức khỏe kém (HIV/AIDS, sốt rét làm giảm lực lượng lao động), tăng trưởng dân số nhanh (áp lực tài nguyên), chảy máu chất xám (người giáo dục di cư đến các nước giàu).

Geographic barriers: Landlocked countries (no sea access = high trade costs), tropical disease burden, climate vulnerability (droughts, floods), lack of natural resources.🇻🇳 Rào cản địa lý: Nước không có biển (không tiếp cận biển = chi phí thương mại cao), gánh nặng bệnh tật nhiệt đới, dễ bị tổn thương khí hậu (hạn hán, lũ lụt), thiếu tài nguyên thiên nhiên.

5.3 Strategies for Development

Trade Strategies

Import Substitution Industrialization (ISI): Protect domestic industry from foreign competition → develop manufacturing → replace imports with domestic production. Advantages: develops domestic industry, reduces dependency. Disadvantages: inefficiency (no competition), retaliation, limited by small domestic markets. Example: India pre-1991, Latin America 1950s-80s.🇻🇳 Công nghiệp hóa thay thế nhập khẩu (ISI): Bảo vệ ngành công nghiệp trong nước khỏi cạnh tranh nước ngoài → phát triển sản xuất → thay thế nhập khẩu bằng sản xuất trong nước. Ưu: phát triển ngành công nghiệp trong nước, giảm phụ thuộc. Nhược: kém hiệu quả (không cạnh tranh), bị trả đũa, bị hạn chế bởi thị trường trong nước nhỏ. Ví dụ: Ấn Độ trước 1991, Mỹ La-tinh 1950s-80s.

Export Promotion: Focus on producing goods for export markets → earn foreign exchange → grow economy. Advantages: access to larger markets, competition forces efficiency, attracts FDI. Disadvantages: vulnerability to global demand changes, may exploit workers/environment. Example: South Korea, VN post-Đổi Mới, China post-1978.🇻🇳 Thúc đẩy xuất khẩu: Tập trung sản xuất hàng hóa cho thị trường xuất khẩu → kiếm ngoại tệ → phát triển kinh tế. Ưu: tiếp cận thị trường lớn hơn, cạnh tranh buộc phải hiệu quả, hấp dẫn FDI. Nhược: dễ bị tổn thương bởi thay đổi nhu cầu toàn cầu, có thể khai thác lao động/môi trường. Ví dụ: Hàn Quốc, VN sau Đổi Mới, Trung Quốc sau 1978.

Foreign Aid

Types: Bilateral (government to government), Multilateral (through international organizations — World Bank, IMF), NGO aid (Oxfam, Red Cross), humanitarian (emergency relief). Advantages: Fills savings gap, funds infrastructure/education, emergency relief saves lives. Disadvantages: Dependency, corruption (may not reach the poor), tied aid (must buy donor\'s goods), may distort markets, conditionality (IMF structural adjustment — forced privatization, austerity).🇻🇳 Loại: Hai bên (chính phủ với chính phủ), Đa phương (qua các tổ chức quốc tế — Ngân hàng Thế giới, IMF), Viện trợ NGO (Oxfam, Chữ Thập Đỏ), Nhân đạo (cứu trợ khẩn cấp). Ưu: Lấp đầy khoảng cách tiết kiệm, tài trợ hạ tầng/giáo dục, cứu trợ khẩn cấp cứu sống. Nhược: Phụ thuộc, tham nhũng (có thể không đến tay người nghèo), viện trợ ràng buộc (phải mua hàng của người cho viện trợ), có thể làm biến dạng thị trường, điều kiện (điều chỉnh cấu trúc IMF — tư nhân hóa bắt buộc, thắt chặt tài khóa).

FDI & Multinational Corporations (MNCs)

Benefits: Creates jobs, transfers technology and skills, tax revenue, fills savings gap, integrates into global economy. Risks: Profit repatriation (profits leave the country), exploitation of workers/resources, environmental damage, tax avoidance, crowding out domestic firms, dependency on foreign capital.🇻🇳 Lợi ích: Tạo việc làm, chuyển giao công nghệ và kỹ năng, doanh thu thuế, lấp đầy khoảng cách tiết kiệm, hội nhập kinh tế toàn cầu. Rủi ro: Tư lợi nhuận (lợi nhuận rời khỏi nước), khai thác lao động/tài nguyên, thiệt hại môi trường, né tránh thuế, đẩy ra các công ty trong nước, phụ thuộc vào vốn nước ngoài.

Microfinance, Fair Trade & Social Enterprise

Microfinance: Small loans to the poor (especially women) who lack access to traditional banking → enables small business creation → breaks poverty cycle. Grameen Bank (Bangladesh) = famous example. Fair trade: Guarantees minimum price to producers → stable income for farmers. Social enterprise: Businesses with social/environmental objectives, not just profit.🇻🇧 Tài chính vi mô: Khoản vay nhỏ cho người nghèo (đặc biệt là phụ nữ) không có tiếp cận tín dụng truyền thống → cho phép tạo lập doanh nghiệp nhỏ → phá vỡ vòng xoáy nghèo. Ngân hàng Grameen (Bangladesh) = ví dụ nổi tiếng. Thương mại công bằng: Đảm bảo giá tối thiểu cho nhà sản xuất → thu nhập ổn định cho nông dân. Doanh nghiệp xã hội: Doanh nghiệp có mục tiêu xã hội/môi trường, không chỉ lợi nhuận.

Sustainable Development

Sustainability = meeting present needs without compromising future generations' ability to meet their needs. Requires balancing economic growth with environmental protection and social equity. Challenges: developing countries argue they need to industrialize first (like rich countries did); rich countries push for environmental standards that may slow development.🇻🇳 Phát triển bền vững = đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không ảnh hưởng thế hệ tương lai. Cân bằng tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và công bằng xã hội.

Practice Questions & Answers

IB exam-style questions with mark schemes & model answers🇻🇳 Câu hỏi theo phong cách đề thi IB kèm đáp án và hướng dẫn chấm điểm

Paper 1 — Mark Schemes

Additional Practice Questions

More IB Practice Questions

Paper 3 — HL Calculation Questions

Demand, Supply & Equilibrium

Macroeconomic Policy & Analysis

International Economics & Development